# Basketbol analitiği sözlüğü

Analizlerimizin ve EuroLeague sayfalarımızın arkasındaki terimler, her biri formülü ve nasıl kullandığımızla. Aksi belirtilmedikçe reytingler 100 hücum başınadır.

## Hücumlar ve reytingler

### Hücum sayısı nasıl hesaplanır?

Bir takımın topa sahip olduğu sıra. Şut denemesi, top kaybı ya da serbest atış çizgisine gitmekle biter; hücum ribaundu aynı hücumu sürdürür. Bir maçta iki takımın hücum sayısı neredeyse aynıdır; bu yüzden hücum başına rakamlar takımları adil biçimde karşılaştırırken maç başına rakamlar tempoyu ödüllendirir.

Formül: `FGA − ORB + TOV + 0,44 × FTA`

0,44 × FTA terimi, serbest atış çizgisine gidişleri maç istatistiklerinden tahmin eder. Biz gerçek gidişleri play-by-play verisinden sayıyoruz.

[EuroLeague reytinglerinde hücumları nasıl sayıyoruz](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/net-rating#nr-method)

### Tempo (pace)

40 dakika başına hücum sayısı. Hızlı bir takımın hücumu daha iyi değildir, yalnızca daha çok şansı vardır; bu yüzden hücumu ve savunmayı 100 hücum başına değerlendiriyoruz.

Formül: `40 × hücumlar / maç dakikası`

### Hücum reytingi (ORtg) formülü

100 hücumda atılan sayı. Tempoyu denklemden çıkardığı için bir hücumun ne kadar iyi olduğunun en temiz ölçüsü.

Formül: `100 × sayılar / hücumlar`

[Takımlara göre EuroLeague hücum reytingi](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/net-rating#season-ortg)

### Savunma reytingi (DRtg)

Rakibin 100 hücumunda yenen sayı. Düşük olan daha iyidir.

Formül: `100 × rakip sayıları / rakip hücumları`

[Takımlara göre EuroLeague savunma reytingi](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/net-rating#season-drtg)

### Net rating nedir?

Hücum reytingi eksi savunma reytingi: bir takımın rakiplerini her 100 hücumda kaç sayı geçtiği. +10'luk bir takım 100 hücumda on sayı daha iyidir. Kısa bir dönemde, bir takımın ne kadar iyi olduğu hakkında, birkaç yakın maçla dalgalanan galibiyet-mağlubiyet derecesinden daha fazlasını söyler.

Formül: `ORtg − DRtg`

[EuroLeague Net Rating, her hafta güncellenir](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/net-rating)

## Şut

### Efektif saha içi isabet yüzdesi (eFG%)

Her isabetli üçlüğün bir buçuk isabetli ikilik sayıldığı saha içi isabet yüzdesi, çünkü %50 daha değerlidir. Yalnızca %50 isabetle ikilik atan bir takım ile yalnızca %33,3 isabetle üçlük atan bir takımın eFG% değeri aynıdır: %50.

Formül: `(FGM + 0,5 × 3PM) / FGA`

### Gerçek şut yüzdesi (TS%)

Serbest atışlar dahil sayı verimliliği: şut kullanılan hücum başına sayı, saha içi isabet yüzdesi ölçeğinde.

Formül: `PTS / (2 × (FGA + 0,44 × FTA))`

[EuroLeague gelişmiş istatistikleri, her hafta güncellenir](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/advanced-stats)

### Dört faktör

Dean Oliver'a göre bir hücumu belirleyen dört şey: şut (eFG%), top kayıpları (TOV%), hücum ribaundu (ORB%) ve serbest atış çizgisine gitme (FT oranı). Her birinin hücum ve savunma tarafı vardır. Savunmada kurtarılan sayılarımız bunların üçü üzerine kurulur.

Formül: `TOV% = TOV / hücumlar · ORB% = ORB / (ORB + rakip DRB) · FT oranı = FTA / FGA`

### Şut başına beklenen sayı (xPPS)

Bir modelin, bir şutun konumu, mesafesi ve türüne göre ne kadar değerli olduğuna dair tahmini. Gerçekleşen sayıyı xPPS ile karşılaştırmak şut kalitesini (iyi pozisyon buluyor muyuz?) isabetten (bunları değerlendiriyor muyuz?) ayırır.

Formül: `Fark = gerçekleşen PPS − xPPS`

## Oyuncular ve beşliler

### Verimlilik puanı (PIR) nasıl hesaplanır?

EuroLeague'in resmi oyuncu değerlendirmesi; her maç istatistiğinde yer alır. Olumlu istatistikleri toplar, olumsuzları çıkarır; her biri bir puan sayılır.

Formül: `(sayı + ribaund + asist + top çalma + blok + kazanılan faul) − (kaçan şut + kaçan serbest atış + top kaybı + yenen blok + yapılan faul)`

Örnek: Elijah Bryant, Hapoel Tel Aviv 102–98 Real Madrid, 2026-27 3. hafta: 22 sayı, 13 ribaund, 7 asist, 1 top çalma ve 9 kazanılan faul (+52), eksi 8 kaçan şut, 2 kaçan serbest atış, 1 top kaybı ve 1 faul (−12). Verimlilik puanı 40.

**PIR ve Clutch Data Score**: Verimlilik puanı isabet oranını pek ödüllendirmez: kaçan bir şut bir puan götürür, giren bir ikilik iki puan getirir; yani ikilikte 3'te 1 sıfıra denk gelir. Savunma yalnızca top çalma, blok ve ribaundla sayılır. CDS sayıyı verimliliğe göre tartar ve savunmayı on/off ile ölçer; bu yüzden iki sıralama farklı çıkabilir.

[CDS'ye göre EuroLeague MVP sıralaması](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/mvp-race)

### Kullanım oranı (USG%)

Bir oyuncunun sahadayken bitirdiği (şut, serbest atış çizgisine gitme ya da top kaybıyla) takım hücumlarının payı. Kaliteyi değil rolü ölçer: kullanım oranı yüksek bir oyuncu, verimli olsun ya da olmasın hücumu taşır.

Formül: `Oyuncu (FGA + serbest atış çizgisine gidişler + TOV) / takım hücumları, oyuncu sahadayken`

[EuroLeague gelişmiş istatistikleri, her hafta güncellenir](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/advanced-stats)

### On/off

Bir oyuncu sahadayken takımın reytingleri ile kenardayken reytinglerinin karşılaştırması. Maç istatistiklerinin kaçırdıklarını yakalar (alan açma, perdeler, yardım savunması gibi), ama yanında kimin oynadığını da taşır; bu yüzden ikililer ve üçlüler için de okuyoruz.

Örnek: Baskonia 2024-25: Markus Howard sahadayken −7,0, kenardayken +3,0 Net Rating; 100 hücumda 10 sayılık fark. Bunun büyük kısmını takım arkadaşlarının arketipleri açıklıyor.

[Vakanın tamamı](https://www.clutchdata.net/tr/methodology#case)

### Oyuncu arketipi

Bir ligin verisinde bulunan uç bir oyun stili, örneğin Shooter Specialist ya da Rolling Big. Bir oyuncu tek bir etiketle değil, toplamı %100 olan bir arketip karışımıyla tanımlanır; böylece bir gard aynı sezonda yarı High Volume Scorer, üçte bir 3&D Wing olabilir.

Örnek: Dylan Osetkowski, Unicaja 2023-24: %57,0 High Usage Forward, %23,2 Role Guard, %15,2 3PT Specialist, %4,5 Defensive Specialist.

[MIT Sloan makalemizden yöntem](https://www.clutchdata.net/tr/methodology)

### Projeksiyon aralığı

Tahmin edilen bir istatistiğin 10. ile 90. yüzdelik dilimi arası: on vakanın sekizinde gerçek rakam bu aralığa düşmelidir. Dar bir aralık güvenilir bir projeksiyon demektir; geniş bir aralık ise hedef ligin, oyuncunun mevcut liginden okunmasının zor olduğunu gösterir.

## Maç bağlamı

### Garbage time

Sonucu belli olmuş bir maçın, yedeklerin oyuna girdiği ve eforun değiştiği dakikaları. Bunları hariç tutmak, farklı skorlu maçların verimliliği çarpıtmasını önler. Verimizde bir maç, 30. dakikadan itibaren 20 sayı ya da daha fazla, 35. dakikadan itibaren 15 ya da 38. dakikadan itibaren 10 sayı farkla garbage time'dadır.

### Clutch time

Dördüncü çeyreğin son beş dakikası ve tüm uzatmalar, skor farkı beş sayı içindeyken. Maç başına bu tür hücumlar azdır; bu yüzden clutch rakamlarının bir anlam taşıması için çok sayıda maç gerekir.

[EuroLeague gelişmiş istatistikleri, her hafta güncellenir](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/advanced-stats)

## Clutch Data metrikleri

### Clutch Data Score (CDS)

Tek rakamlık oyuncu reytingimiz: verimli hücum üretimi artı savunmada kurtarılan sayılar, tek bir ölçekte ve sezon boyunca birikimli.

Formül: `CDS = EOP + DPS`

[CDS'ye göre EuroLeague MVP sıralaması](https://www.clutchdata.net/tr/euroleague/mvp-race)

### Verimli hücum üretimi (EOP)

Hücum verimliliğiyle ağırlıklandırılmış sayılar ve asistler; ligin toplamı ligin sayılarına eşit olacak şekilde ölçeklenir. Potaya 1,5 m mesafe içinde isabetli şutla sonuçlanan asistler daha değerli sayılır.

Formül: `(AST katsayısı × AST + PTS) × OE, AST katsayısı = 2 × potaya 1,5 m mesafe içinde isabetle sonuçlanan asistlerin payı`

### Savunmada kurtarılan sayılar (DPS)

On/off verisinden savunma: oyuncu sahadayken ve kenardayken rakibin eFG%, hücum ribaundu yüzdesi ve top kaybı yüzdesindeki değişim, başarılı savunma pozisyonlarına çevrilir ve oyuncunun oynadığı maçlarda sayılır. Oyuncu sahadayken rakipler daha iyi oynuyorsa negatiftir.

Formül: `2 × kazanılan başarılı savunma pozisyonu`

### Hücum verimliliği (OE)

Bir oyuncunun bitirdiği hücumlardan isabetli şut ya da asistle sonuçlananların payı. Bir oyuncunun hücum ribaundu şut sayısından fazlaysa 1,00'i geçebilir.

Formül: `(FGM + AST) / (FGA − ORB + AST + TOV)`

---

Clutch Data · basketball analytics consultancy · info@clutchdata.net · https://www.clutchdata.net/tr/glossary